Operation BARDSEA – Special

Lorsque le général de brigade Prugar-Kietling franchit la frontière suisse avec la 2e Division (2DSP) les 20 et 21 juin 1940, on supposa que les conditions de l’internement rendraient ces troupes inutilisables pour le reste de la guerre. Pour le SOE et le gouvernement polonais en exil, disposer d’un encadrement d’officiers formés et de soldats aguerris au combat représentait sans doute un coup dur pour la planification stratégique future, qu’il s’agisse de l’ouverture d’un nouveau front ou d’une future invasion de l’Europe. On sait que les Polonais géraient un petit réseau de renseignement basé en Suisse et qu’ils étaient actifs dans la région de la Haute-Savoie, dans l’ouest de la France.

Le 25 juillet 1944, la section EU/P répondit à une demande inhabituelle (PRO/HS4/225/109941) transmise par la section française du SOE, plus connue sous le nom de section RF (gaulliste). La section EU/P s’interrogea d’abord sur cette demande visant à faire venir de Suisse deux officiers ainsi que vingt élèves-officiers et sous-officiers pour prendre le commandement de maquis de la Résistance française. Le 17 juillet 1944, l’armée allemande avait intensifié ses opérations anti-partisans dans tout le sud-ouest de la France. Une troupe lourdement armée de 3 000 hommes attaqua le maquis dit « Château Neuf / Bistrot », commandé par des Polonais, près de La Croiselle. Ironie du sort, les troupes allemandes étaient composées de 2 000 soldats polonais et roumains conscrits, spécialisés dans le combat en montagne. Les rapports de renseignement indiquaient que les attaques avaient été contenues à Beaumont ; toutefois, la section EU/P s’inquiétait de l’utilisation de troupes polonaises par la Wehrmacht.

L’opération spéciale « Bardsea » fut autorisée le 5 août 1944. Le capitaine Andrzej Fedro devait être envoyé depuis Alger (Blida) avec une équipe Jedburgh et parachuté dans la région de l’Aveyron, près de Châteauneuf-de-Randon, muni de trois millions de francs pour soutenir l’opération et le maquis. Ils étaient équipés d’armes de poing (Colt .45) et portaient l’uniforme militaire polonais, tout en disposant de vêtements civils et de faux papiers dans leur kit d’évasion. L’objectif était de regrouper et d’unifier les nombreuses petites unités disséminées dans la région pour en faire une force plus efficace, en s’appuyant sur les contacts du réseau « Monica ». Ainsi, une unité commandée par le commandant Stanislaw Malecinski — resté sur place après la chute de la France et opérant dans le secteur de Châteauroux — disposait de 300 Polonais. La mission principale de ces groupes consistait à harceler les troupes allemandes et à entraver leurs mouvements une fois que l’armée américaine aurait envahi le sud de la France depuis l’Algérie. Un message chiffré daté du 23 août 1944 signalait la présence de 1 000 hommes attendant désespérément des armes dans des localités telles que La Châtre, Pau et Bayonne ; toutefois, des échanges de notes révélaient que leur situation était aggravée par le fait qu’ils n’étaient pas considérés comme prioritaires pour les parachutages d’armement.

Le 15 août 1944 fut lancée l’opération Dragoon — le débarquement dans le sud de la France —, planifiée pour compléter l’opération Overlord menée au nord. La 7e armée américaine prit pied sur les plages situées entre Toulon et Cannes, tandis que des troupes aéroportées étaient larguées plus à l’intérieur des terres. Selon Foot (1984), les Français fidèles à de Gaulle furent tenus à l’écart des détails les plus secrets des plans d’invasion, bien que la force d’invasion ait été constituée à Alger avec des troupes américaines (la 5e armée) transférées depuis le front italien.

Le capitaine Fedro fut parachuté en France dans la nuit du 23 août. En raison du brouillard, il sauta d’une altitude de 1 000 mètres avec 24 conteneurs au-dessus de la forêt entourant Cassagnes, à deux kilomètres du comité de réception du maquis local. Il apparut rapidement que les FFI et les FTPF étaient en conflit ouvert, la répartition des armes provenant des conteneurs s’apparentant davantage à un « pillage » qu’à une distribution méthodique. Rodez ayant été libérée le 24 août, le capitaine Fedro s’y rendit pour rencontrer l’officier de liaison britannique, le commandant Stanfield. Le colonel Benoit, commandant français du secteur, détacha auprès du capitaine Fedro le lieutenant Golobek — un officier français d’origine polonaise — ainsi qu’un chauffeur. Le capitaine Fedro entreprit alors de parcourir le secteur et de prendre contact avec les petits groupes de résistants, comptant chacun entre 10 et 25 hommes. À Decazeville, il fut confronté aux excès liés à la « Libération ». Decazeville était une petite ville minière qui comptait 4 000 mineurs polonais. Fedro y trouva une ville terrorisée par la MOI (Mouvement des Ouvriers Immigrés), qui procédait à des extorsions de fonds ainsi qu’à des arrestations et des procès sommaires visant des collaborateurs et des Polonais qualifiés de « fascistes », dont certains avaient été exécutés sans autre forme de procès. Les personnes arrêtées étaient principalement des membres de l’organisation « Monica » ou des individus ayant été en contact avec le gouvernement polonais en exil. Fedro rendit visite à des familles locales ainsi qu’aux blessés hospitalisés, leur remettant des aides et des dons en argent allant de 500 à 1 000 francs. À Toulouse et à Albi, des centres d’accueil pour Polonais furent mis en place pour soutenir les familles ; on y élabora également des plans pour permettre aux maquisards de quitter la France et de rejoindre l’armée polonaise en Grande-Bretagne une fois les unités du maquis dissoutes. De nombreuses familles envisageaient de retourner dans la Pologne nouvellement libérée, ignorant que Staline nourrissait d’autres projets pour l’Europe centrale de l’après-guerre.

Au début du mois de septembre, les groupes spéciaux « Bardsea » furent mobilisés avec ordre de se rassembler à Lyon sous le commandement du colonel Bogusz. Des troupes de la 2e Division de choc polonaise (2DSP) attendaient, prêtes à intervenir, à l’hôtel du Golf de Divonne, à la frontière franco-suisse. Le capitaine Fedro reçut l’ordre de transférer toutes les unités actives à Lyon en attendant de nouvelles instructions. Au 10 octobre 1944, un nombre important d’unités avaient été constituées en France. Le tableau ci-dessous indique les effectifs des unités actives en Haute-Savoie.

The largest operational area was well organised with good training and was commanded by Captain Bluma. The area controlled by the company covered: Savoie, Haute Savoie, Annecy, Aix-Les-Bains, St. Pierre d’Albigny, Lyon and St. Etienne. There were enthusiastic attacks on the Germans when opportunities arose. Priorities had been set on flushing out Wehrmacht soldiers within the region. In Annecy a Polish company specialised in rounding up the Gestapo and the hated Milice created by Petain began operations in the region. In all there were 230 officers and 1,383 troops from the 2DSP operating in France by May 1945.

The collapse of the German southern front was swift with the Allies rushing up the Rhone Valley reaching Lyon by 3rd September and the French troops in the south met General Patton’s Third Army near Dijon on the 12th September. The effectiveness of Operation Bardsea (Special) was never fully tested. Fedro’s mission was concluded by 20th September 1944 when he was ordered to Paris.

In the aftermath of the collapse and German withdrawal from South West France, the authorities had to deal with Prisoners of War held by the F.F.I in the Lyon region. Colonel Gaberle at the Polish Consulate in Lyon sought clarification over the Poles who had fought for the Germans in terms of interrogation and execution. A cipher from the EU/P reminded Colonel Gaberle that troops in German uniform must be treated according to the Geneva Convention. However, at local level the non-Germanic Poles may be screened and dealt with at their discretion. There is no comment in the files as to their fete.

Gdy w dniach 20–21 czerwca 1940 roku brygadier Prugar-Kietling przekroczył granicę szwajcarską wraz z 2. Dywizją Strzelców Pieszych (2 DSP), zakładano, że warunki internowania wykluczą te oddziały z dalszych działań wojennych. Dla SOE oraz polskiego rządu na uchodźstwie utrata kadry wyszkolonych oficerów i żołnierzy z doświadczeniem bojowym musiała stanowić dotkliwy cios dla przyszłego planowania strategicznego, obejmującego otwarcie nowego frontu czy inwazję na Europę. Wiadomo, że Polacy prowadzili w Szwajcarii niewielką siatkę wywiadowczą i działali aktywnie w regionie Górnej Sabaudii we Francji.

25 lipca 1944 roku sekcja EU/P odpowiedziała na nietypowe zapytanie (PRO/HS4/225/109941), przekazane za pośrednictwem francuskiej sekcji SOE – znanej powszechnie jako sekcja RF (gaullistowska). Początkowo sekcja EU/P podeszła sceptycznie do prośby o skierowanie ze Szwajcarii dwóch oficerów oraz dwudziestu podchorążych i podoficerów, którzy mieli objąć dowództwo nad oddziałami francuskiego ruchu oporu (maquis). Tymczasem 17 lipca 1944 roku armia niemiecka zintensyfikowała działania antypartyzanckie w południowo-zachodniej Francji. Siły liczące 3000 świetnie uzbrojonych żołnierzy zaatakowały dowodzony przez Polaków oddział „Chateau Neuf / Bistrot Maquis” w pobliżu La Creoles. Co ciekawe, w skład oddziałów niemieckich wchodziło 2000 przymusowo wcielonych do służby Polaków i Rumunów, posiadających przeszkolenie w zakresie walki w terenie górskim. Raporty wywiadowcze wskazywały, że pod Beaumont udało się powstrzymać natarcie, jednak sekcja EU/P wyraziła zaniepokojenie faktem wykorzystywania polskich żołnierzy przez Wehrmacht.

Operację specjalną „Bardsea” zatwierdzono 5 sierpnia 1944 roku. Kapitan Andrzej Fedro miał zostać wysłany z Algieru (baza Blida) wraz z zespołem typu „Jedburgh” i zrzucony w departamencie Aveyron, w pobliżu miejscowości Chateau-Neuf-de-Randon, dysponując kwotą trzech milionów franków na wsparcie operacji oraz oddziałów maquis. Członkowie zespołu byli uzbrojeni w broń krótką (pistolety Colt .45) i występowali w polskich mundurach wojskowych, posiadając jednocześnie ubrania cywilne oraz fałszywe dokumenty na wypadek konieczności ukrywania się. Celem było przekształcenie i zjednoczenie licznych, rozproszonych w regionie niewielkich oddziałów w bardziej skuteczną siłę bojową, przy wykorzystaniu kontaktów w ramach sieci „Monica”. Przykładowo, oddział pod dowództwem majora Stanisława Malecińskiego – który pozostał we Francji po jej upadku i działał w rejonie Châteauroux – liczył 300 Polaków. Kluczowym zadaniem tych grup miało być nękanie sił niemieckich i blokowanie ich ruchów w momencie, gdy armia amerykańska rozpocznie inwazję na południową Francję od strony Algierii. Z depeszy szyfrowanej z 23 sierpnia 1944 roku wynikało, że w miejscowościach takich jak La Châtre, Pau i Bayonne tysiąc ludzi desperacko oczekiwało na dostawy broni; z wymiany korespondencji wynikało jednak, że ich sytuację pogarszał fakt, iż nie traktowano ich priorytetowo w kwestii zrzutów uzbrojenia.

Na 15 sierpnia 1944 roku zaplanowano operację „Dragoon” – inwazję na południową Francję, mającą stanowić uzupełnienie operacji „Overlord” prowadzonej na północy. Amerykańska 7. Armia dokonała desantu na plażach między Tulonem a Cannes, podczas gdy oddziały powietrznodesantowe zrzucono w głębi lądu. Jak podaje Foot (1984), Francuzi pod wodzą de Gaulle’a nie zostali wtajemniczeni w najistotniejsze szczegóły planów inwazji, mimo że siły inwazyjne formowano w Algierze z udziałem wojsk amerykańskich (5. Armii) wycofanych z frontu włoskiego.

Kapitan Fedro został zrzucony nad Francją w nocy 23 sierpnia. Z powodu mgły skakał z wysokości 1000 metrów wraz z 24 zasobnikami; wylądował w lesie w pobliżu miejscowości Cassagnes, w odległości 2 km od lokalnego punktu odbioru zorganizowanego przez oddziały Maquis. Szybko okazało się, że między organizacjami FFI a FTPF panują napięte stosunki, gdyż sposób rozdysponowania broni z zasobników przypominał raczej zwykły rabunek niż uporządkowaną dystrybucję. 24 sierpnia wyzwolono Rodez; kapitan Fedro udał się tam, by spotkać się z brytyjskim oficerem łącznikowym, majorem Stanfieldem. Pułkownik Benoit, francuski dowódca okręgu, przydzielił kapitanowi Fedro porucznika Golobeka – oficera francuskiego polskiego pochodzenia – oraz kierowcę. Kapitan Fedro rozpoczął objazd okręgu, nawiązując kontakty z niewielkimi grupami liczącymi od 10 do 25 ludzi. W Decazeville zetknął się z ekscesami towarzyszącymi „wyzwoleniu”. Decazeville to niewielkie miasto górnicze, w którym mieszkało 4000 polskich górników. Fedro zastał tam sytuację, w której miasto terroryzowała organizacja M.O.I. (Mouvement International des Ouvriers / Mouvement des Ouvriers Immigrés); jej członkowie wymuszali haracze oraz przeprowadzali aresztowania i sądy nad kolaborantami i „faszystowskimi” Polakami, z których część została rozstrzelana bez sądu. Aresztowani byli głównie członkami organizacji „Monica” lub osobami utrzymującymi kontakty z polskim rządem na uchodźstwie. Fedro odwiedzał miejscowe rodziny oraz rannych w szpitalu, przekazując zapomogi i datki w wysokości od 500 do 1000 franków. W Tuluzie i Albi utworzono polskie punkty pomocy dla rodzin; planowano również ewakuację bojowników Maquis i ich wstąpienie do Polskich Sił Zbrojnych w Wielkiej Brytanii po rozwiązaniu oddziałów partyzanckich. Wiele rodzin zamierzało wrócić do nowej, wyzwolonej Polski, nieświadomych, że Stalin ma inne plany wobec powojennej Europy Środkowej.

Na początku września rozpoczęto mobilizację grup specjalnych „Bardsea”, nakazując im koncentrację w Lyonie pod dowództwem pułkownika Bogusza. Oddziały z 2. Dywizji Piechoty (2DSP) oczekiwały w gotowości w hotelu „Du Golf” w Divonne, na granicy francusko-szwajcarskiej. Kapitan Fedro otrzymał rozkaz przegrupowania wszystkich aktywnych jednostek do Lyonu i oczekiwania na dalsze instrukcje. Do 10 października 1944 roku we Francji sformowano znaczną liczbę oddziałów. Poniższa tabela przedstawia stany liczbowe aktywnych oddziałów w departamencie Górna Sabaudia.

Największy obszar działań operacyjnych był dobrze zorganizowany, a podległe mu oddziały – dobrze wyszkolone; dowodził nimi kapitan Bluma. Obszar kontrolowany przez kompanię obejmował: Sabaudię (Savoie), Górną Sabaudię (Haute-Savoie) oraz miejscowości Annecy, Aix-les-Bains, St. Pierre d’Albigny, Lyon i St. Etienne. Gdy tylko nadarzała się okazja, przeprowadzano zdecydowane ataki na Niemców. Za priorytet uznano wyeliminowanie żołnierzy Wehrmachtu z tego regionu. W rejonie Annecy rozpoczęła działania polska kompania specjalizująca się w tropieniu funkcjonariuszy Gestapo oraz członków znienawidzonej Milicji (Milice) utworzonej przez Pétaina. Łącznie do maja 1945 roku we Francji działało 230 oficerów i 1383 żołnierzy z 2. Dywizji Strzelców Pieszych (2DSP).

Załamanie niemieckiego frontu południowego nastąpiło błyskawicznie: siły alianckie szybko posuwały się w górę doliny Rodanu, docierając do Lyonu 3 września, a oddziały francuskie z południa połączyły się z 3. Armią generała Pattona w pobliżu Dijon 12 września. Skuteczność operacji „Bardsea (Special)” nigdy nie została w pełni zweryfikowana. Misja „Fedro” zakończyła się 20 września 1944 roku, kiedy to otrzymał on rozkaz udania się do Paryża.

W następstwie załamania frontu i wycofania się Niemców z południowo-zachodniej Francji, władze musiały zająć się kwestią jeńców wojennych przetrzymywanych przez FFI w rejonie Lyonu. Pułkownik Gaberle z polskiego konsulatu w Lyonie zwrócił się o wyjaśnienia dotyczące Polaków walczących po stronie niemieckiej, pytając o procedury przesłuchań i ewentualne egzekucje. W depeszy szyfrowej z EU/P przypomniano pułkownikowi Gaberlemu, że żołnierze w niemieckich mundurach muszą być traktowani zgodnie z postanowieniami Konwencji Genewskiej. Zaznaczono jednak, że na szczeblu lokalnym można przeprowadzić weryfikację Polaków niebędących etnicznymi Niemcami i postąpić z nimi według własnego uznania. W dokumentach brak informacji o ich dalszych losach.Największy obszar działań operacyjnych był dobrze zorganizowany, a podległe mu oddziały – dobrze wyszkolone; dowodził nimi kapitan Bluma. Obszar kontrolowany przez kompanię obejmował: Sabaudię (Savoie), Górną Sabaudię (Haute-Savoie) oraz miejscowości Annecy, Aix-les-Bains, St. Pierre d’Albigny, Lyon i St. Etienne. Gdy tylko nadarzała się okazja, przeprowadzano zdecydowane ataki na Niemców. Za priorytet uznano wyeliminowanie żołnierzy Wehrmachtu z tego regionu. W rejonie Annecy rozpoczęła działania polska kompania specjalizująca się w tropieniu funkcjonariuszy Gestapo oraz członków znienawidzonej Milicji (Milice) utworzonej przez Pétaina. Łącznie do maja 1945 roku we Francji działało 230 oficerów i 1383 żołnierzy z 2. Dywizji Strzelców Pieszych (2DSP).

Załamanie niemieckiego frontu południowego nastąpiło błyskawicznie: siły alianckie szybko posuwały się w górę doliny Rodanu, docierając do Lyonu 3 września, a oddziały francuskie z południa połączyły się z 3. Armią generała Pattona w pobliżu Dijon 12 września. Skuteczność operacji „Bardsea (Special)” nigdy nie została w pełni zweryfikowana. Misja „Fedro” zakończyła się 20 września 1944 roku, kiedy to otrzymał on rozkaz udania się do Paryża.

W następstwie załamania frontu i wycofania się Niemców z południowo-zachodniej Francji, władze musiały zająć się kwestią jeńców wojennych przetrzymywanych przez FFI w rejonie Lyonu. Pułkownik Gaberle z polskiego konsulatu w Lyonie zwrócił się o wyjaśnienia dotyczące Polaków walczących po stronie niemieckiej, pytając o procedury przesłuchań i ewentualne egzekucje. W depeszy szyfrowej z EU/P przypomniano pułkownikowi Gaberlemu, że żołnierze w niemieckich mundurach muszą być traktowani zgodnie z postanowieniami Konwencji Genewskiej. Zaznaczono jednak, że na szczeblu lokalnym można przeprowadzić weryfikację Polaków niebędących etnicznymi Niemcami i postąpić z nimi według własnego uznania. W dokumentach brak informacji o ich dalszych losach.